سخنرانی دکتر عباس میلانی در باره انقلاب ایران و شاه، در ششمین جشنواره تیرگان

کمتر ایرانی هست که روایت خاص و شخصی(چه موافق و چه مخالف) خود را از دوران پهلوی، محمدرضاشاه و چرایی وقوع انقلاب سال ۱۳۵۷ نداشته باشد.

محمترین استناد همه این «روایت‌ها»، تقریبا همیشه استنباط‌های شخصی ما و یا منابعی جهت‌دار، کم‌اعتبار یا بی‌اعتبار، و غیرقابل کنترل و مراجعه همگانی است.

بسیاری از ما، در هر فرصت و مناسبتی، در جمع‌های کوچک و بزرگ، وقتی این پرسش طرح شده که چرا شاه رفت؟ و یا چرا انقلاب شد؟ پاسخ‌های ویژه خودمان را ارائه کرده‌ایم، که در بسیاری از موارد شباهتی نداشته‌اند.

چرا اینگونه است؟ چرا پس از نزدیک به ۴۰ سال، نتوانسته‌ایم نظر و روایت تقریباً مشترکی در باره رویداد کلی انقلاب ۵۷ داشته باشیم؟

آیا دیگران هم، اگر رویدادهایی نظیر انقلاب ۵۷ ایران داشته‌اند، یا نفر اول سیاسی سرزمین‌شان از قدرت کنار رفته یا کنار گذاشته شده، و رهبر دیگری جای او را گرفته است، دچار همین تفاوت شدید نگاه و برداشت هستند؟ یا ما گرفتار این معضل هستیم؟

اگر مهمترین رویداد سیاسی اجتماعی تاریخ معاصر ایران، پس از حدود چهار دهه، یک روایت تقریبا یکدست و مورد توافق اکثریت مردم ایران نداشته باشد، چگونه می‌تواند بعنوان بخشی از مواد درسی و آموزشی به نسل‌های بعد منتقل بشود؟

شاید هم یکی از دلایل تفاوت شدید دیدگاه‌ها در باره انقلاب و شاه، این بوده که ما، به جای پژوهشگران منصف، آگاه و غیرجانبدار، بیشتر با تاریخ‌نگارانی روبرو بوده‌ایم که نگاه و برداشت آنها از رویدادها و شخصیت‌های تاریخی، یا با شیفتگی مطلق همراه بوده است و یا با تنفر مطلق.

احساس شیفتگی که هیچ ایراد و خطایی را در عاملان تاریخی نمی‌دیده است. یا احساس تنفری که هیچ نقطه روشن و مثبتی در یک واقعه یا رفتار و گفتار یک شخصیت سیاسی پیدا نمی‌کرده است.

سخنرانی دکتر عباس میلانی، در ششمین جشنواره تیرگان، که در روز جمعه ۲۸ ژوئیه، در شهر تورنتو برگزار شد، در باره چرایی رفتن شاه و چگونگی انقلاب ایران بود.

محمد تاج‌دولتی