پناهندگی در کانادا، چگونه و با چه شرایطی؟

چند ماهی است تعداد ایرانیان متقاضی پناهندگی از کانادا افزایش چشم‌گیری داشته است. برخی از رسانه‌های سراسری کانادا، از جمله سایت خبری «رادیو کانادا» نیز چندی پیش گزارش مشروحی در باره این موضوع تهیه و منتشر کرده‌اند. براساس اطلاعات منتشر شده در گزارش «رادیو کانادا» و شنیده‌های متعدد و روزافزون در میان اعضای جامعه ایرانی-کانادایی، برخلاف بسیاری از پناهجویان ایرانی دو سه دهه پیش که از طریق مرزهای هوایی و به محض ورود به خاک کانادا تقاضای پناهندگی خود را به ماموران مرزی کانادا ارائه می‌دادند، درصد بسیار بالایی از متقاضیان ایرانی پناهندگی به کانادا در ماه‌های اخیر، با دارا بودن پاسپورت ایرانی و ویزای توریستی به کانادا آمده و پس از پایان مهلت ویزای توریستی و یا در زمانی که هنوز ویزای اقامت موقت آنان معتبر است، با مراجعه به وکلای مهاجرت یا دفاتر مشاوره مهاجرتی پرونده پناهندگی تشکیل می‌دهند و وارد روند مراحل قانونی پذیرش تقاضای پناهندگی در کانادا می‌شوند.

در همین رابطه تعداد موارد سوءاستفاده از وضعیت اقامت و نیاز «توریست‌های پناهجو»ی ایرانی از طرف برخی از سودجویان رو‌به افزایش است. در هفته‌های اخیر تعدادی از مخاطبان سایت خبری پرژن میرور با تماس تلفنی یا ایمیل، برای خود یا دوستان و آشنایانی که به تازه‌گی به کانادا آمده و متقاضی پناهندگی هستند، خواستار راهنمایی و یا مشاوره شده‌اند. 

بدیهی است که سایت خبری پرژن میرور، به‌عنوان یک رسانه رسمی ثبت شده در کانادا، یک دفتر حقوقی مهاجرتی نیست و به‌هیچ عنوان نمی‌تواند مشاوره حقوقی و قانونی، در هیچ زمینه‌ای، از جمله در زمینه مهاجرت و پناهندگی ارائه دهد. اما به‌عنوان یک رسانه وظیفه دارد، همچون ۳ سال گذشته با تهیه گزارش‌ها و انجام گفتگوها با صاحب‌نظران و متخصصان امور مهاجرت و تولید و ترجمه خبرها و اطلاعات رسمی و موثق، تا حد امکان برای آگاهی بیشتر مخاطبان تلاش کند.

به همین جهت با استفاده از مطالب منتشر شده در سایت رسمی وزارت مهاجرت، شهروندی و پناهندگی کانادا، اطلاعات عمومی و ضروری مربوط به پناهندگی، مهاجرت و شهروندی برای مخاطبان فارسی زبان منتشر می‌‌شود.

پناهنده کیست؟ و چگونه می‌توان به کشور کانادا پناهنده شد؟        

قانون مهاجرت و محافظت از پناهندگان کانادا وظیفه دارد وضعیت و شرایط هر فردی که درخواست ورود به کشور کانادا را دارد در مرز ورودی مورد بازرسی قرار دهد تا مشخص شود که آیا صلاحیت ورود به کانادا، و اقامت کوتاه مدت یا بلند مدت در این کشور را دارد یا خیر. 

اداره خدمات مرزی کانادا (CBSA) و پلیس سواره نظام سلطنتی کانادا (RCMP) در حفاظت از مرزهای کانادا نقش اساسی ایفا می‌کنند، ورود غیر قانونی به کانادا را پیش‌گیری و متوقف می‌کنند و امنیت کانادا را برعهده دارند. این دو اداره با همکاری نهادهای داخلی و بین‌المللی از ورود غیر قانونی افراد به کانادا جلوگیری می‌کنند. پلیس سواره نظام سلطنتی کانادا مسئولیت امنیت مرزی در سراسر کشور و هماهنگی بین مرزهای ورودی را بر عهده دارد، و اداره خدمات مرزی کانادا امنیت مرزی به هنگام ورود به کشور و مسائل مهاجرتی داخل کشور را برعهده دارد.

افرادی که قصد ارائه درخواست پناهندگی به کانادا را دارند می‌توانند درخواست خود را در مرز ورودی به کشور و یا در یکی از دفاتر اداره مهاجرت، شهروندی و پناهندگی در داخل کشور ارائه دهند. مقامات اداره خدمات مرزی کانادا و یا وزارت مهاجرت، شهروندی و پناهندگی کانادا تشخیص خواهند داد که آیا فرد مورد نظر دارای صلاحیت ارائه این درخواست هست یا خیر. عوامل متعددی در این مرحله نقش دارند که از آن جمله می‌توان به سابقه ارتکاب جرم فرد متقاضی، ارائه درخواست پناهندگی قبلی متقاضی در کانادا و یا دریافت پناهندگی از کشوری دیگر اشاره کرد.

متقاضیان پناهندگی با پناهندگان مستقر و اسکان مجدد یافته متفاوت هستند. متقاضیان پناهندگی، درخواست پناهندگی خود را در داخل خاک کانادا در مرز ورودی و یا یکی از دفاتر اداره‌های مربوطه ارائه می‌دهند. در حالی که پناهندگان مستقر و اسکان مجدد یافته پیش از صادر شدن ویزای ورود به کانادا، در خارج از مرزهای کانادا و در کشورهای دیگر مورد بررسی‌های امنیتی و پزشکی قرار می‌گیرند، و وقتی که آن‌ها وارد کانادا می‌شوند دارای اقامت دائم کانادا هستند.

در حالی که متقاضیان پناهندگی و پناهندگان مستقر از طریق دو روش مهاجرتی مختلف وارد کانادا می‌شوند، افرادی که از طریق غیر قانونی از مرز عبور می‌کنند و درخواست پناهندگی می‌دهند بدون نوبت وارد صف نمی‌شوند، و از امتیاز ویژه‌ای برخوردار نخواهند شد.

تمامی متقاضیان پناهندگی، بدون توجه به نحوه ورود به کانادا، باید تحت بررسی‌های امنیتی، جنایی و پزشکی قرار بگیرند. عده‌ای از افراد به طور غیر قانونی از مناطق مابین مرزهای رسمی وارد کانادا می‌شوند. این روش بسیار خطرناک و بر خلاف قانون است. دولت کانادا به دلایل قانونی و حفاظت از امنیت شخصی افراد، تمام مردم را تشویق به ورود به کانادا از طریق مرزهای رسمی می‌کند.

اگر درخواست پناهندگی فرد متقاضی واجد شرایط تشخیص داده شود، این درخواست به بخش حفاظت پناهندگی در شورای مهاجرت و پناهندگی کانادا برای بررسی ارجاع می‌شود. در بیشتر موارد، فرد متقاضی تا زمان برگزاری دادگاه بررسی پرونده وی، بر اساس ضوابط و مقررات خاصی می‌تواند در داخل کانادا منتظر بماند.

افرادی که درخواست آنها واجد شرایط تشخیص داده نشود، دستور اخراج از کانادا برای آنها صادر می‌شود و تا زمان معرفی خود برای انجام مراحل اخراج بر اساس شرایط خاصی در کانادا می‌مانند. 

تمامی درخواست‌های واجد شرایط پناهندگی از یک دادگاه شبه قضایی منصفانه و مستقل در شورای مهاجرت و پناهندگی کانادا برخوردار خواهند شد. هر پرونده بر پایه شرایط و اسناد و مدارک ارایه شده مختص به آن پرونده مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

در طی روند تصمیم‌گیری، این شورا شرایط تعیین شده در کنوانسیون پناهندگی سازمان ملل را، که با قوانین کانادا تطبیق داده شده است، برای تصمیم خود در نظر می‌گیرد. طبق تعریف کنوانسیون پناهندگی سازمان ملل متحد، پناهنده فردی است که دارای ترس موجه از آزار و اذیت بر اساس نژاد، مذهب، عقیده سیاسی، ملیت، یا عضویت در یک گروه اجتماعی خاص باشد. براساس قانون مهاجرت و پناهندگی کانادا، فرد نیازمند به حفاظت، شخصی است که بر اساس یکی از دلایل فوق در صورت بازگشت به کشورش با خطر دستگیری، شکنجه، مجازات غیر معمول و به خطر افتادن جان خود مواجه خواهد شد و در کانادا احساس امنیت خواهد کرد.

در صورت واجد شرایط بودن درخواست فرد متقاضی تا زمانی‌که درخواست وی در حال بررسی و دریافت نتیجه نهایی می‌باشد، وی می‌تواند به کلیه کمک‌های اجتماعی، آموزشی، خدمات بهداشتی، مسکن اضطراری و کمک‌های قانونی دسترسی داشته باشد. به علاوه، اغلب متقاضیانی که واجد شرایط تشخیص داده شوند بدون توجه به اینکه درخواست پناهندگی خود را در مرز ورودی و یا در دفاتر اداره مهاجرت ارا‌ئه کرده باشند، پس از انجام بررسی‌های پزشکی می‌توانند متقاضی مجوز کار در کانادا بشوند.

پس از بررسی‌ درخواست پناهندگی، در صورت قبولی درخواست فرد متقاضی، وی فرد محافظت شده اعلام می‌گردد و از تمامی خدمات فدرال ویژه افراد محافظت شده برخوردار خواهد شد و می‌تواند در کانادا اقامت داشته باشد، و پس از مدت زمان مشخص شده در قانون و دارا بودن شرایط لازم، اقامت دایم کانادا را دریافت کند. اما اگر جواب درخواست فرد متقاضی منفی باشد، شخص متقاضی می‌تواند درخواست تجدید نظر خود را به بخش تجدید نظر پناهندگی در شورای مهاجرت و پناهندگی کانادا ارائه کند. اگر به فرد متقاضی چنین حقی داده نشده باشد، می‌تواند از دادگاه فدرال کانادا برای تجدید نظر در این تصمیم درخواست بدهد. 

اگر تمامی راه‌های تجدید نظر به هیچ نتیجه‌ای نرسد، دستور اخراج صادر شده اولیه به اجرا در خواهد آمد تا مراحل اخراج رسمی آغاز شود.