خلیج فارس، پناهگاه دریایی‌ که جنگ آن را تهدید می‌کند

 دهه‌هاست که خلیج فارس در بخش بزرگی از افکار عمومی جهان مترادف با موضوع نفت و گاز و جنگ است. از جنگ‌ هشت ساله عراق و ایران تا جنگ‌های اول و دوم آمریکا علیه عراق در آغاز دهه نود و سال ۲۰۰۳ تا جنگ کنونی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، خلیج فارس همیشه بعنوان یکی از مهمترین آبرا‌ه‌های عبور مواد سوختی کشورهای حاشیه آن مورد توجه بوده است. در حالیکه اهمیت خلیج فارس بعنوان یک پناهگاه دریایی و زیست محیطی بسیار مهم که زیستگاه انواع حیوانات دریایی بوده است، نادیده گرفته شده است.

اخیراً سایت رادیو کانادا در گزارش مشروحی به این جنبه از اهمیت خلیج فارس پرداخته است.

این گزارش به بررسی تأثیرات جنگ بر اکوسیستم حساس خلیج فارس می‌پردازد؛ منطقه‌ای که علاوه بر اهمیت ژئوپلیتیکی و اقتصادی، یکی از زیستگاه‌های مهم و کمتر شناخته‌شده دریایی در جهان است. از نگاه حیات‌وحش، به‌ویژه نهنگ‌سانانی مانند دلفین‌های گوژپشت، آغاز جنگ با افزایش شدید آلودگی صوتی همراه بوده است. 

صدای انفجارها و به‌ویژه أمواج صوتی کشتی‌های نظامی، که برای شناسایی مین‌های دریایی استفاده می‌شود، محیطی بسیار آزاردهنده ایجاد کرده است. این صداها در فرکانس‌هایی منتشر می‌شوند که به‌طور مستقیم بر سیستم شنوایی نهنگ‌سانان تأثیر می‌گذارد؛ در حالی که شنوایی برای این موجودات نقشی حیاتی در تغذیه، ارتباط، جهت‌یابی و تولیدمثل دارد.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که این آلودگی صوتی می‌تواند توانایی «اکولاکیشن» (پژواک‌یابی) را در گونه‌هایی مانند دلفین‌ها مختل کند و در نتیجه، بقای آنها را به خطر بیندازد. در برخی موارد، این جانوران مجبور به ترک زیستگاه خود می‌شوند، اما گاهی به دلیل وابستگی به منابع غذایی یا شرایط زیستی، ناچارند در همان محیط آلوده باقی بمانند. با این حال، به دلیل شرایط جنگی، بررسی دقیق میزان آسیب‌ها در حال حاضر ممکن نیست.

خلیج فارس در عین حال زیستگاهی بسیار ارزشمند برای بیش از ۲۰۰۰ گونه دریایی است. این منطقه میزبان گونه‌های در معرض خطری مانند دلفین‌های گوژپشت و همچنین دومین جمعیت بزرگ «دوگونگ»‌ها (گاوهای دریایی) در جهان است. علاوه بر این، گونه‌های دیگری مانند نهنگ‌های گوژپشت، دلفین‌های بینی‌بطری، گرازماهی‌ها و کوسه‌نهنگ‌ها نیز در این آب‌ها زندگی می‌کنند یا به آن مهاجرت می‌کنند. 

شرایط خاص اقلیمی، به‌ویژه دمای بالای آب در تابستان، خلیج فارس را به یک آزمایشگاه طبیعی برای مطالعه سازگاری گونه‌ها با تغییرات اقلیمی تبدیل کرده است. به‌عنوان مثال، مرجان‌های این منطقه از معدود گونه‌هایی هستند که می‌توانند در دماهای بالاتر از ۳۲ درجه سانتی‌گراد زنده بمانند.

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها در شرایط کنونی، احتمال وقوع نشت گسترده نفت است. با توجه به حضور هزاران نفتکش در منطقه و حمل میلیاردها لیتر نفت، هرگونه حمله یا حادثه می‌تواند به فاجعه‌ای زیست‌محیطی منجر شود. لکه‌های نفتی می‌توانند مناطق حیاتی تخم‌گذاری لاک‌پشت‌های در معرض خطر، مانند لاک‌پشت پوزه‌عقابی، و همچنین اکوسیستم‌های حساس مانند جنگل‌های مانگرو را نابود کنند. 

تجربه تاریخی جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ نشان داده که چنین فجایعی می‌توانند سال‌ها اثرات مخرب خود را حفظ کنند، به‌ویژه در دریایی مانند خلیج فارس که تبادل آب در آن بسیار کند است.

بر اساس گزارش‌ها، تاکنون صدها حادثه زیست‌محیطی کوچک‌تر، از جمله نشت سوخت از کشتی‌های آسیب‌دیده، ثبت شده است. با این حال، محدودیت دسترسی به اطلاعات، سانسور و دشواری استفاده از تصاویر ماهواره‌ای باعث شده که ابعاد واقعی خسارات به‌طور کامل مشخص نباشد.

در نهایت، این گزارش تأکید می‌کند که پیامدهای زیست‌محیطی جنگ تنها به حیات‌وحش محدود نمی‌شود، بلکه مستقیماً زندگی انسان‌ها را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. وابستگی جوامع انسانی کشورهای حاشیه خلیج فارس به دریا، برای تأمین غذا و آب آشامیدنی، به‌ویژه از طریق تأسیسات نمک‌زدایی، نشان می‌دهد که هرگونه آسیب به این اکوسیستم می‌تواند تبعات گسترده انسانی و اقتصادی به همراه داشته باشد.

* اخبار و گزارش‌های پرژن میرور را در کانال یوتیوب و سایت و صفحات مجازی persianmirror.ca بخوانید.