بهرام بیضایی، بهمن مقصودلو و موزائیک اسطوره‌ها

محمد تاج‌دولتی

بهمن مقصودلو با هر مستند فرهنگی، هنری، ادبی که ارائه می‌کند، دریچه و بُعد تازه‌ای بر ارزش و اهمیت پروژه بزرگی که سال‌هاست آغاز کرده، اضافه می‌کند.

تازه‌ترین مستند ساخت بهمن مقصودلو، «موزائیک اسطوره‌ها»، در باره هنرمند بی‌همتای ایرانی بهرام بیضایی است، که نخستین نمایش‌های عمومی آن، با حضور فیلمساز، در شهرهای مختلف اروپا و آمریکا در جریان است.

شکی نیست که بهرام بیضایی از والامقام‌ترین اسطوره‌های فرهنگ و هنر معاصر ایران است. اگر ایرانیان دوستدار فرهنگ و هنر، تاکنون از طریق آثار سینمایی و تأتری و ادبی بهرام بیضایی با نگرش و اندیشه‌های او ارتباط برقرار می‌کرده‌اند، دکتر بهمن مقصودلو، با مستند «موزائیک اسطوره‌ها» همگان را یک‌باره، در محدوده‌‌ی زمانی مشخص، به جهان شگفت و ارزشمند فکری بهرام بیضایی یکجا رهنمون می‌شود.

آثار مستند دکتر بهمن مقصودلو، منتقد، نویسنده، پژوهشگر سینمایی، تهیه کننده و فیلم ساز، گنجینه بی‌همتایی برای شناخت تاریخ فعالیت‌های هنری چند دهه اخیر جامعه ایران و شناخت عمیق‌تر شخصیت گروهی از هنرمندانی است که تاکنون موضوع آثار مستند او بوده‌اند.

جنبه‌های ناشناخته‌ یا کمتر شناخته شده چگونگی خلق آثار هنرمندان و موضوعات فرهنگی که بهمن مقصودلو تاکنون به آنها پرداخته‌ است، راهگشای اجتناب‌ناپذیر هنرمندان آینده و رشته پیوند مخاطبان عام و خاص با هنرهایی چون سینما، نقاشی، طراحی، ادبیات و ژانرهای دیگر فرهنگ معاصر ایران است.

راهی طولانی که دکتر بهمن مقصودلو تاکنون در زمینه مستند سازی پیموده، بخش بسیار کوچکی از مسیر طولانی‌تری است که با تلاش و همت شخصی بخشی از امکانات رسیدن به منزل‌گاه مورد نظرش را فراهم کرده است. 

دکتر بهمن مقصودلو منتقد، نویسنده، پژوهشگر سینمائی، تهیه کننده و فیلم ساز بیش از ۴۰ سال است که در عرصه سینمای جهانی فعالیت دارد و آثار ماندگاری خلق کرده است.

او به‌عنوان عضو هیأت داوران، سخنران و تهیه کننده و یا فیلمساز دربسیاری از جشنواره‌های معتبر جهانی، شرکت کرده است.

اولین فیلم مستند بهمن مقصودلو به‌عنوان کارگردان، فیلم «اردشیر محصص و صورتک‌هایش» است که نزدیک به نیم قرن پیش، در سال ۱۹۷۲ ساخته شد و درسال ۱۹۹۶ درجشنواره لایپزیک آلمان به‌عنوان یکی از بهترین فیلم‌های کوتاه مستند ایران قبل از انقلاب به نمایش در آمد.

بهمن مقصودلو با تهیه فیلم احمد شاملو: شاعربزرگ آزادی (۱۹۹۹-۱۹۹۶) تولید و پخش جهانی یک سری فیلم مستند بلند در باره بزرگان ادب و هنر ایران را بنیان گذاشت. دومین فیلم از این سری احمد محمود نویسنده انسانگرا (۲۰۰۴) و سومین آن ایران درودی: نقاش لحظات اثیری(۲۰۱۰) است. فیلم دیگر او اردشیر محصص: هنرمند سرکش(۲۰۱۲) است، که هنر و زندگی این کاریکاتوریست شهیر ایرانی را به نمایش می‌گذارد. این فیلم‌ها در بسیاری از جشنوارها، مراکز فرهنگی، دانشگاه‌ها و تلویزیون‌های دنیا به نمایش در آمده است و «دی وی دی» آنها نیز منتشر شده است .

فیلم مستند بلند «عباس کیارستمی: یک گزارش» اولین بخش از سری فیلم‌های تاریخ سینمای ایران است که درسال ۲۰۱۳ در جشنواره ی مونترال به نمایش در آمد. دومین فیلم از این سری «لبه تیغ: میراث بازیگران زن ایران» است که درسال ۲۰۱۶ در جشنواره‌ی مونترال معرفی شد.

اثر مستند بهمن مقصودلو در باره احمد محمود، نویسنده صاحب‌نام ایرانی بعد دیگری از دانش و نگاه موشکاف او به مقوله ادبیات معاصر ایران است.

یکی دیگر از آثار بهمن مقصودلو، که مشتاقان بی شماری چشم‌انتظار آن هستند، مستندی است که در بخش تاریخ سیاسی ایران معاصر در باره زندگی و شخصیت دکتر محمد مصدق، در دست تهیه دارد.

لیست بلند آثار مستندی که دکتر بهمن مقصودلو، با تهیه صدها ساعت گفتگو و جمع‌آوری اسناد و مدارک، در تدارک فراهم آوردن امکانات مالی و زمانی ساخت آنهاست، شگفت‌انگیز است.

کانون کتاب تورنتو، با بیش از ۱۳ سال سابقه مداوم برگزاری جلسات ماهانه، تاکنون چندبار میزبان دکتر بهمن مقصودلو و نمایش برخی از آثار مستند او بوده است.

جلسه صد و چهل‌ و هفتم کانون کتاب تورنتو به نمایش مستند «موزائیک اسطوره‌ها» با حضور بهمن مقصودلو اختصاص داشت. پس از نمایش فیلم بهمن مقصودلو در پاسخ به پرسش برخی از تماشاگران به نکاتی در باره مستند زندگی بهرام بیضایی و پروژه‌های دیگری که در دست تهیه دارد اشاره کرد.