روز جهانی آزادی مطبوعات

پس از توصیه کنفرانس عمومی یونسکو در سال ۱۹۹۱، سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۳، روز سوم ماه مه را بعنوان روز جهانی آزادی مطبوعات اعلام کرد و همه ساله مراسمی با یک تم مشخص برای بزرگداشت آزادی بیان و تأکید بر اهمیت حرفه روزنامه‌نگاران برگزار می‌شود.

موضوع امسال روز جهانی آزادی مطبوعات «مطبوعاتی برای سیاره» تعیین شده و به همین مناسبت کنفرانس بزرگی از سوی سازمان یونسکو به مدت سه روز در شهر سانتیاگو، پایتخت شیلی با تمرکز بر بحران محیط زیست و مواجهه روزنامه‌نگاران با آن برگزار شده است.

در این کنفرانس مشخصا بر بحران سه‌گانه سیاره‌ای جهان شامل تغییرات آب و هوایی، از دست رفتن تنوع زیستی، آلودگی هوا و نقش روزنامه‌نگاران در یاری رساندن به «حفظ سلامت سیاره و کمک به شکل‌دهی آینده‌ای بهتر» تأکید شده است.

از سال ۱۹۹۳ تاکنون نام‌گذاری روز جهانی آزادی مطبوعات در جهت یادآوری به دولت‌ها برای احترام و تعهدشان در مورد آزادی رسانه‌ها بوده است.

سازمان ملل متحد و یونسکو اعلام کرده‌اند که روز جهانی آزادی مطبوعات فرصتی برای بزرگداشت اصول بنیادین آزادی مطبوعات، دسترسی و ارزیابی وضعیت آزادی مطبوعات در سراسر جهان، دفاع از رسانه‌ها در برابر حمله به استقلال آن‌ها و روزی برای قدردانی از روزنامه‌نگارانی است که حین انجام وظیفه جان خود را از دست داده‌اند.

روز جهانی آزادی مطبوعات در سال ۲۰۲۴ در حالی برگزار می‌شود که گزارش‌های سازمان خبرنگاران بدون مرز و دیگر نهادهای ناظر بر وضعیت آزادی مطبوعات در جهان نشان می‌دهند حملات سیاسی علیه رسانه‌ها، بازداشت روزنامه‌نگاران و سرکوب رسانه‌ها در چندین کشور از جمله ایران به طور قابل توجهی افزایش یافته است.

به گزارش سازمان خبرنگاران بدون مرز، ایران، در کنار چین، کره شمالی، سوریه و اریتره در قعر جدول شاخص‌های آزادی مطبوعات معرفی شده‌اند.

به گفته این نهاد ایران، عربستان سعودی، سوریه و اسرائیل، بزرگترین زندان‌های جهان برای روزنامه‌نگاران در سال ۲۰۲۳ میلادی بوده‌اند.

به گزارش سازمان خبرنگاران بدون مرز، خاورمیانه همچنان یکی از خطرناکترین مناطق برای روزنامه‌نگاران است.

در بین ۱۸۰ کشوری که گزارشگران بدون مرز آن‌ها را از نظر توانایی روزنامه‌نگاران در کار و گزارش آزاد و مستقل رده‌بندی کرده است ایران در رتبه ۱۷۶ قرار دارد.    

در فهرست جهانی آزادی مطبوعات کشور نروژ در صدر قرار دارد. 

براساس این گزارش جایگاه ایران به‌عنوان یکی از سرکوب‌گرترین کشورهای جهان از نظر آزادی رسانه، از زمان خیزش انقلابی ایرانیان، بدتر شده و این کشور با حبس دست‌کم ۲۳ روزنامه‌نگار، یکی از بزرگترین زندان‌های جهان برای روزنامه‌نگاران است.

این گزارش تأکید کرده است روزنامه‌نگاران و رسانه‌های مستقل در ایران به شکل مداوم با دستگیری‌های خودسرانه و احکام بسیار سنگین روبه‌رو هستند که پس از محاکمه‌های به شدت ناعادلانه در دادگاه‌های انقلاب علیه آن‌ها صادر می‌شود.

پس از ایران به ترتیب کشورهای میانمار، اریتره، افغانستان و سوریه در آخرین رتبه‌های این فهرست قرار گرفته‌اند.

افغانستان در رده‌بندی جدید نسبت به سال گذشته ۴۴ پله صقوط کرده است.

براساس گزارش سازمان دفاع از جریان آزاد اطلاعات، جمهوری اسلامی در سه ماهه نخست سال ۲۰۲۴ دست‌کم ۹۱ روزنامه‌نگار و رسانه را تحت پیگرد قضایی و امنیتی قرار داده است.

یونسکو نیز جایزه جهانی آزادی مطبوعات سال گذشته را به «همه روزنامه‌نگاران فلسطینی» اعطا کرد که جنگ غزه را پوشش می‌دهند.