دکتر ابوالفضل اقوامی

سال‌ها است نوای آسمانی تنبور تنم را لرزانده و آتش به جانم ریخته، بی آن که بدانم علتش چیست؟ چه در سال های اقامت در کرمانشاه در کودکی و سفر به شهرستان‌های مختلف آن نواحی، چه سال‌هایی که بنا به الزام شغل و زندگی، در شهرهای مختلف استان خراسان، گشته و زندگی کرده ام، در همه این سال‌ها، هیچ گاه علت تأثیر رمز آلود این ساز، علیرغم سادگی بیش از حدش بر من مکشوف نگردیده بود.

توفیق یارم شد و در تاریخ پنجم دسامبر ۲۰۱۸ (۱۵ آذر ۱۳۹۷) در اولین نمایش عمومی فیلم مستند “آواز خدا”، اثر هنرمند ارزنده عارف محمدی، در تورنتو حضور یافتم.

فیلم خوش ساخت و ارزشمندی که روایتگر داستان سفر او است به مهد “تنبور”، کردستان، البته با نیّت تهیه گزارش از کهنسال‌ترین تنبورنواز و در عین حال مرشد معنویِ یکی از آیین‌های عرفانی کهن ایران (یارسان)، سید قدمیار، که شور بختانه اندکی پیش از سفر روایتگر، به رحمت خدا می‌رود.

این سفر بهانه‌ای می‌شود تا تاریخچه چند هزار ساله تنبور و نیز آیین یارسان توسط دکتر بهمن کاظمی، پژوهشگر و موسیقی‌دان، شکافته و بررسی شود.

فیلم‌برداری، تدوین، دکوپاژ و بطور کلی همه عوامل فیلم در تراز جهانی و حاصل سال‌ها مرارت و تجربه فیلمساز به طور اخص و سایر همکارانش بطور اعم می باشد.

موسیقی که موضوع اصلی فیلم است و نیازمند دقت و وسواس زیاد، بسیار هنرمندانه بکار گرفته شده بود، بخصوص موسیقی کردستان که بسیار غنی است و به اندازه خودِ تنبور قدمت و ظرافت دارد. در حالی که بعلت حساسیت مطلب، می توانست مهم‌ترین نقطه آسیب فیلم باشد، برعکس نقطه قوت فیلم گردیده است.

انتخاب و توصیف الحان مختلف آوازها و مقام های موسیقی نواحی کردستان، آن هم به صورت مستند و علمی بسیار خوب انجام شده و با اینکه در بخش اجرای موسیقی در فضای باز، صدابرداری سر صحنه انجام نشده، ولی صدا و تصویر کاملا هنرمندانه سینک و منطبق شده اند.

البته به نظر من صحنه نواختن تنبور بر بالای صخره و سنگ به همراه رقصِ سماع، اگرچه نمادین و بسیار زیبا است و‌ استفاده از تکنولوژی های جدیدِ فیلم برداری با پهپاد آن را بسیار زیبا کرده، اما تا حدی روایت طبیعی و مستند گونه فیلم را آسیب زده است. ضمن اینکه اصولا این گونه رقصِ سماع، مخصوص قونیه و دراویش آن جا است و در کردستان آن چنان رایج نیست. صحنه های زیبا و هزار رنگ تنبور نوازیِ دسته جمعی یارسانی ها به اندازه کافی واقعی و تأثیر گذار بودند.

تحقیقات کامل و جامع در مورد تنبور و آیین عرفانی “یارسان” که از زبان دکتر بهمن کاظمی، پژوهشگر و موسیقی دان شنیده می شود، به حق مهم‌ترین نقطه قوت فیلم و  پاسخ بسیاری از ناگفته ها در مورد این ساز عرفانی و باستانی است.

تنبور در سفر دور و دراز چند هزار ساله اش به همه جا سفر کرده و در مناطق مختلف اسامی مختلف یافته است. منجمله در خراسان دو تار نام گرفته و نوازندگان ابتدایی و اصلی اش ساکنان کُرمانْجِ شمال خراسان (ایلی از کردهای ایران که در همه جای ایران پراکنده شده و به زبان خاص کُرمانجی سخن می‌گویند) بوده‌اند.

بزرگانی از خطه خراسان که من می‌شناسم، عثمان حق پرست و غلامعلی پور عطایی از جنوب خراسان و حاج قربان سلیمانی و حسین یگانه و فرزندش محمد یگانه از نوازندگان بنام شمال خراسان هستند.

نقطه قوت دیگر فیلم تنبور نوازی و آواز خوانی همزمان خانم دنیا کمالی بود که تأثیر شدیدی بر مخاطب می گذاشت و در حالی که آواز خواندن زنان در شرایط فعلی ایران، تابو و ممنوع است، انتخاب ایشان به عنوان نوازنده و خواننده بسیار انتخاب هوشمندانه ای بود.

دنیا ترانه بسیار زیبایی می‌خواند و در پایان فیلم هم پیامِ خود، مردم سلحشور کرد و فیلمساز را یکجا به مخاطبین می دهد که:

“به امید روزی که هرکس به جای اسلحه، سازی در دست بگیرد.”

رمز و راز تاثیر تنبور بر روح و جان ما نیز همین است که تنبور، حافظه تاریخی چند هزار ساله قوم و نژاد ما است، حافظه‌ای که شاهد همه پیروزی‌ها، شکست‌ها، فراز و فرودها و غم و شادیِ تمدن کهنسال ایرانی بوده و در وجود نماینده خلفِ قوم ما، یعنی مردم سلحشور کردستان و در قامت تکیده سازی که به ظاهر چوبی و پوستی و سیمی خشک است، متبلور شده است.

خشک سیمی خشک چوبی خشک پوست

از کجا می‌آید این آوای دوست؟

بانگ گردش‌های چرخ است اینکه خلق،

می نوازندش به تنبور و به حلق.

یکی از کهنسال‌ترین مهاجران ایرانی-کانادایی در ۱۱۳ سالگی درگذشت

یکی از کهنسال‌ترین مهاجران ایرانی-کانادایی در ۱۱۳ سالگی درگذشت

محمد تاج‌دولتی انسان‌هایی که در جهان زندگی پس از صد سالگی را تجربه می‌کنند، کم شمارند. در این میان مردانی که از مرز صد سالگی عبور می‌کنند کم شمارترند. تعداد ایرانیانی که یک قرن زندگی را پشت‌سر می‌گذارند از میانگین کهنسالان صد سال به بالا در جهان کم‌تر است. و طبعا در...

تئاتر کودک ابزاری موثر برای آموزش زبان و فرهنگ پارسی

تئاتر کودک ابزاری موثر برای آموزش زبان و فرهنگ پارسی

مازیار شیبانی‌فرنمایش مبتنی بر قصه و گفت‌وگو(دیالوگ) است. بنابراین استفاده از زبان در نمایش اهمیت ویژه‌ای دارد. جذابیت قصه و تاکید بر استفاده از زبان شرایطی را به وجود می‌آورد که کودکان و نوجوانان در آموزش زبان پیشرفت زیادی داشته باشند. به‌ویژه که نمایش می‌تواند فرهنگ...

امکانات بیشتر پلیس انتاریو برای پیدا کردن افراد گمشده سالمند

امکانات بیشتر پلیس انتاریو برای پیدا کردن افراد گمشده سالمند

خبرهای مربوط به ناپدید شدن شهروندان ارشد(سالمندان) مدام در رسانه‌ها منتشر می‌شود. بسیاری از افراد سالمند ناپدید شده بطور عادی از محل سکونت خود خارج شده و دیگر باز نگشته‌اند.ناپدید شدن افراد سالمند با توجه به رشد تعداد آنها، دولت محافظه‌کار انتاریو را به فکر چاره...

رشد ۳۰ درصدی گروه‌های دست‌راستی افراطی در کانادا

رشد ۳۰ درصدی گروه‌های دست‌راستی افراطی در کانادا

تعداد و فعالیت‌های گروه‌های دست‌راستی افراطی و نژادپرست در کانادا رو به افزایش است.دو فیلم مستند «مستند‌سازی نفرت» و « نازی‌های آمریکایی جدید» تمرکز خود را بر روی گروه‌های نئو نازی در ایالات متحده آمریکا قرار داده‌اند.این دو مستند که پس از تحقیقاتی یکساله، ساخته شده...

قمارباز ایرانی، برنده جایزه ۱۰ میلیون دلاری مسابقات جهانی پوکر در لاس وگاس

قمارباز ایرانی، برنده جایزه ۱۰ میلیون دلاری مسابقات جهانی پوکر در لاس وگاس

حسین انسان، ۵۵ ساله مقیم آلمان و ایرانی‌الأصل، با شکست ۸۵۶۸ تن از رقبای خود در مسابقات جهانی پوکر در لاس وگاس به مقام نخست دست یافت و جایزه ۱۰ میلیون دلاری این مسابقات را دریافت کرد.حسین انسان، نفر دوم این مسابقات، داریو سامارتینو که برنده جایزه ۶ میلیون دلاری این...

یک مرد کانادایی به قاچاق انسان در مرز کانادا و آمریکا اعتراف کرد

یک مرد ۶۲ ساله کانادایی به ۳۴ مهاجر چینی برای ورود به کانادا کمک کرده است. یک مرد کانادایی در مورد چندین فقره اتهام قاچاق انسان در سراسر مرز آمریکا و کانادا اعتراف کرد و گناه خود را پذیرفت.  روز دوشنبه، (سیاتل پست اینتلیجنسر) گزارش داد، که مرد ۶۲ ساله‌ای به نام مایکل...

مروری بر دلایل جمع گریزی ایرانیان کانادا

مروری بر دلایل جمع گریزی ایرانیان کانادا

مازیار شیبانی‌فرمروری بر دلایل جمع گریزی ایرانیانبیش از سه دهه است که‌ایرانیان، کشور کانادا را به عنوان یکی از اصلی‌ترین مقاصد مهاجرت خود برگزیده‌‌اند. در حال حاضر آمار رسمی‌و دقیقی از تعداد‌ایرانیان ساکن کانادا در دست نیست، اما تخمین زده می‌شود بیش از ۲۰۰ هزار‌ایرانی...

بودجه جشنواره تیرگان از کجا تأمین می‌شود؟

بودجه جشنواره تیرگان از کجا تأمین می‌شود؟

محمد تاج‌دولتیجشنواره تابستانی تیرگان ۲۰۱۹ از روز ۲۵ تا ۲۸ ماه ژوئیه در شهر تورنتو برگزار خواهد شد.جشنواره تیرگان در تاریخ ۱۳ ساله خود پیوسته گسترده‌تر شده و پیش‌بینی می‌شود بیش از ۱۶۰ هزار تن ایرانی و غیر ایرانی با حضور در نقاط مختلف برگزاری جشنواره در شهر تورنتو...

زن ایرانی-کانادایی، پرچم‌دار کمپین آزادی ورود زنان ایرانی به استادیوم‌های ورزشی

زن ایرانی-کانادایی، پرچم‌دار کمپین آزادی ورود زنان ایرانی به استادیوم‌های ورزشی

گزارش ویژه پرژن میرورمریم شجاعی، شهروند ایرانی- کانادایی و خواهر مسعود شجاعی، کاپیتان تیم ملی فوتبال ایران برای لغو ممنوعیت ورود زنان ایرانی به استادیوم‌های ورزشی تلاش می‌کند.روزنامه نیویورک ‌تایمز، این هفته گزارشی همراه با گفتگو با مریم شجاعی در باره کارزار رفع...

از پراکندگی تا یگانگی

از پراکندگی تا یگانگی

محمد تاج‌دولتیاینگونه پیداست که گروه‌های قابل توجهی از انسان‌های دوران مدرن تمایل و توان ماندگاری، برای زندگی همه‌ی عمر، در یک جا و مکان را بیش از پیش از دست می‌دهند. جابه‌جایی خواسته یا ناخواسته گروه‌های انسانی، در درون سرزمین مادری و یا در گستره کره خاک پدیده‌ای است...

Share This