ایران و خاورمیانه در بحران یک جنگ با سرنوشتی نامعلوم

محمد تاج‌دولتی

در سه روز نخست بحران نظامی اخیر میان آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی ایران، از ۲۸ فوریه تا ۲ مارس ۲۰۲۶، خاورمیانه وارد مرحله‌ای کم‌سابقه از تنش شده است. مرحله‌ای که با کشته شدن علی خامنه‌ای، رهبر ۸۶ ساله جمهوری اسلامی و گسترش جنگ به کشورهای جنوب خلیج فارس، ابعادی فراتر از یک رویارویی محدود پیدا کرده است.

در بامداد ۲۸ فوریه، حملات هماهنگ ایالات متحده و اسرائیل به اهداف نظامی در ایران آغاز شد. ساعاتی بعد، خبر کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی به‌طور رسمی اعلام شد؛ رویدادی که ساختار سیاسی ایران را وارد مرحله‌ای حساس و بی‌سابقه کرد. در پی این اعلام، هفت روز عزای عمومی در کشور برقرار شد. هم‌زمان چند فرمانده ارشد نظامی نیز در جریان حملات جان باختند.

با ادامه بمباران‌های شدید، به‌ویژه در تهران، زندگی عادی در پایتخت ده میلیون نفری تقریباً متوقف شده است. تعطیلی گسترده، اختلال در خدمات شهری و نگرانی عمومی از آینده، فضای کشور را تحت تأثیر قرار داده است. بسیاری از شهروندان با اضطراب تحولات را دنبال می‌کنند و چشم‌انتظار روشن شدن مسیر جنگ هستند.

ایران در پاسخ، حملات موشکی و پهپادی متناوبی علیه اهدافی در اسرائیل و همچنین پایگاه‌های مرتبط با نیروهای آمریکایی در منطقه انجام داده است. دامنه درگیری به کشورهای عربستان سعودی، بحرین، قطر، کویت و امارات متحده عربی نیز کشیده شده و چندین کشور سطح آماده‌باش نظامی خود را افزایش داده‌اند.

در واشنگتن، رئیس‌جمهور آمریکا اعلام کرده است که درگیری‌های نظامی «ممکن است چهار تا پنج هفته دیگر ادامه داشته باشد». تاکنون ۶ سرباز آمریکایی جان خود را از دست داده‌اند و تعدادی نیز مجروح شده‌اند؛ آماری که می‌تواند فشار سیاسی داخلی بر دولت آمریکا را افزایش دهد.

در اثر بمباران‌های اهداف آمریکا و اسرائیل، برخی منابع خبری گزارش داده‌اند که بیش از ۱۵۰۰ تن از نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی کشته شده‌اند. در دومین روز حملات نظامی اصابت یک بمب به مدرسه دخترانه‌ای در شهر میناب، در جنوب ایران، که در مجاورت یک مرکز خدماتی/نظامی سپاه پاسداران قرار داشت، ۱۵۹ کودک دانش‌آموز کشته شدند. سازمان هلال احمر ایران تعداد کشته‌شدگان غیرنظامی حملات سه روز نخست درگیری‌ها را بیش از ۵۵۰ تن اعلام کرده است.

در میان ایرانیان خارج از کشور، واکنش‌ها دوگانه است. گروهی معتقدند ادامه حملات نظامی می‌تواند به فروپاشی ساختار جمهوری اسلامی بینجامد. در مقابل، گروهی دیگر نگران‌اند که حکومت تحت فشار نظامی تضعیف شود اما سقوط نکند و در وضعیتی شکننده و بی‌ثبات به حیات خود ادامه دهد؛ سناریویی که می‌تواند پیامدهای پیش‌بینی‌ناپذیری برای آینده کشور داشته باشد.

هم‌زمان این نگرانی مطرح است که آیا ایران پس از پایان حملات نظامی با وضعیتی مشابه تجربه کشورهای منطقه چون سوریه، عراق یا لیبی روبه‌رو خواهد شد، یا مسیری متفاوت را به سوی آزادی، دموکراسی و تبدیل شدن به کشوری «نرمال» در صحنه جهانی طی خواهد کرد.

اکنون چند پرسش اساسی پیش روی منطقه قرار دارد:

آیا ساختار قدرت در ایران پس از کشته شدن رهبر این کشور با ثبات و انسجام عمل خواهد کرد یا دوره‌ای از رقابت و بی‌ثباتی داخلی آغاز می‌شود؟

آیا گسترش حملات به کشورهای جنوب خلیج فارس به ورود رسمی این کشورها به جنگ منجر خواهد شد؟

آیا ایالات متحده و اسرائیل دامنه عملیات را افزایش خواهند داد یا تحت فشار بین‌المللی به سمت مهار تنش حرکت می‌کنند؟

و در نهایت، آیا این بحران به یک جنگ فرسایشی چند هفته‌ای ـ یا حتی چندماهه ـ تبدیل خواهد شد؟

سه روز نخست این بحران نشان داده است که معادلات منطقه‌ای به‌سرعت در حال تغییر است و پاسخ به این پرسش‌ها، سرنوشت سیاسی و امنیتی ایران و خاورمیانه را رقم خواهد زد.

* اخبار و گزارش‌های پرژن میرور را در کانال یوتیوب و سایت و صفحات مجازی persianmirror.ca بخوانید.