فریده جلایی‌فر- روانشناس و منتقد اجتماعی

آيا ما ايرانيان ِ دياسپورا زيست در جهان دموكراسى را زيسته‌ايم؟ و آيا دموكراسى آموختنى است؟

اين گونه پرسش‌ها ساليان درازى است كه ذهن بخشى از ما ايرانيان دياسپورا را به خود مشغول داشته. با مشاهده‌ى درگيرى‌هاى هرروزه ميان گروه‌هايى كه تفكر متفاوت دارند بار ديگر اين پرسش‌ها مطرح مي‌شود.

قبول تفاوت و گوناگونى انديشه‌ها، كارى است كه تنها با دموكراسى زيستن و به دموكراسى باور داشتن امكان پذير است. تحريف مفهوم آزادى و دموكراسى كارى است كه انسانهاى باورمند به ” يك رنگ بودن” به طور مداوم انجام مي‌دهند. يك رنگ بودن ونقض تكثر و تفاوت، ديكتاتورى وتوتاليتاريسم را به همراه دارد.

تاريخ طولانی ايران نشان مي‌دهد كه ما همواره چشم به رهبر، ناجى و نجات دهنده‌اى ايزد‌ پناه داشته و هر كس جز اين انديشيده تاوان بزرگى پرداخته است.

در طول تاريخ، ما ايرانيان آزادى جمعى را به آزادى فردى ترجيح داده و هر كه را راهى جدا پيموده طرد و گاه حتا از هستى ساقط كرده‌ايم.

آيا هيجانى بودن و ايدئولوژى‌ها را دنبال كردن و نينديشيدن در DNA ما ايرانيان رسوب كرده وراهى براى نجات وجود ندارد؟

دموكرات نبودن از درون خانه‌ها آغاز مي‌شود، در روابط زناشويى، روابط والد و فرزند، دوست با دوست، معلم و دانش آموز، رييس و كارمند و…اين روايت ادامه دارد. وما بى توجه به اين روابط ناسالم انتظار حكومتى دموكرات با احترام به كرامت انسانى را داريم!! داشتن حكومتى دموكرات بدون وجود دموكراسى در كوچك‌ترين واحدهاى اجتماعى (خانواده) يك توهم است. و اين توهم ساليان درازى است كه گريبان ما را گرفته است .

انقلاب ٥٧ نمونه بارز اين توهم است. گروهى نا آشنا با “آزادى” فرياد آزادى سر داديم و چنين دچار هيجان و احساس خود باورى شديم كه حتا شعار “جمهورى إسلامى” را ناشناخته و نادانسته تكرار كرديم تا سياهى و تباهى را خوشامد بگوييم !! تصوير ناجى را در ماه پذيرفتيم اما به آن نينديشيديم !!

آزادى و آزاديخواهى نتيجه آزاد انديشيدن است و ما نيديشيديم! گويا با تفكر ميانه‌اى نداريم. يا شايد از انديشيدن در هراسيم. زيرا انديشيدن، مسئوليت پذيرى را به همراه دارد، در حالى كه ما هميشه چشم به راه “ناجى” هستيم تا او بينديشد و ما همراه شويم. همراه شدن آسانتر از مسئوليت ـ پذيرى است، چون در انتها “ناجى” و “رهبر” را متهم مي‌كنيم نه خود را.

در تفكر ايرانى هميشه ودر همه حال “ديگرى” مسئول است و اشتباه مي‌كند نه “من” .

شاه، وزير، رهبر، حزب، پدر و مادر، معلم و… گناهكار است نه “من”.

“من” هرگز پاسخگوى رفتار خود نيستم. چند بار از افراد مى‌شنويم يا مى‌خوانيم كه “من اشتباه كردم” ؟

همواره “ديگرى” را به دادگاه برده، حكم صادر كرده و شادمان به كجراهه‌ى خود ادامه مي‌دهيم .

با گذشت نزديك به پنج دهه تاريكى و تباهى، آيا امروز گروهى را مى‌شناسيم كه با قبول مسئوليت فردى آماده‌ى “من اشتباه كردم” باشد؟

از خانه كوچك خود آغاز كنيم، از روابط زناشويى، والد و فرزندى، فاميلى، دوستى، شراكت و…

اشتباهات خود را بپذيريم و گفت‌و‌گوكنيم، گفت‌و‌گويى سازنده نه مخرب، گفت‌و‌گويى بر پايه‌ى احترام به تفاوت‌ها .

سوزان سانتاگ: 

تفكر فرايندى باز و بى پايان است، تمايل به تجديد نظر، پس گرفتن علنى حرف خود و اعتراف به اين كه: ” من اشتباه كردم”.

* اخبار و گزارش‌های گوناگون را در سایت، کانال یوتیوب و صفحات مجازی پرژن میرور دنبال کنید.