باز توليد خشونت

 فریده جلایی‌فر- روانشناس و منتقد اجتماعی

پل ريكور:

           اسطوره هميشه همراه ما خواهد بود، اما همواره بايد با آن رفتارى انتقادى داشت.

انسان ايرانى با تاريخى اسطوره‌اى، شاعرانه و انتزاعى هميشه در چالش بوده است. هيچ تمدن و فرهنگى به اندازه‌ى ايران، شاعر، نويسنده و متفكر نداشته و ندارد. ادبيات و رمان‌ها و انديشه‌هاى ايرانيان در هاله‌اى از شاعرانگي و پيچيدگي بيان شده، گويا همواره در هراس از ديدن و بيان واقعيت بوده‌ايم.

و اين پيچيدگي به شكلى مداوم ادامه داشته است، به همين سبب براى فهم آن به تعابيرمتفاوتى نياز داشته‌ايم «هر كسى از ظن خود شد یار من» . و بر همين روال ايرانيان و روشنفكران مان شيدا و دل بسته «عدالت» بوده و هستيم، عدالتى كه از نگاه‌هاى متفاوت معناى متفاوتى دارد و به دليل اين شيدايى «واقعيت» را نديده‌ايم و اين روايت تا امروز ادامه دارد… 

روياها و آرزوها در هر فردى متفاوت و متمايز از ديگرى است. و رنگارنگى آرزوهايمان ما را از يكديگر متمايز مى‌كند. «واقعيت» را نمى‌بينيم و ديگری را آن‌چنان كه دوست داريم در ذهنمان مى‌سازيم و زمانى كه ديگرى با ساخته‌ى ذهن ما متفاوت شد درگيرى آغاز مى‌شود.

ما متعلق به فرهنگى عاشقانه هستيم وعاشقان رابطه‌اى با «واقعيت» ندارند و شايد همين بيگانگى با واقعيت مانع از قبول رنگارنگى و رسيدن به دموكراسى است، حال آن كه دموكراسى دنبال كردن هدف‌هاى يكسان با پذيرش رنگارنگى است. تمدن‌هاى كهن بسيار رنگارنگ هستند، مذهبى، سنتى، اجتماعى و… و توهم يك صدا شدن بدون رعايت حقوق فردى روايتِ در رويا زيستن است.

تاريخ معاصر ما اين توهم را نشان مى‌دهد و اين توهم تنها شامل مردم عادى نيست، بلكه گريبان روشنفكران و سياسيون ما را هم گرفته است. هنوز از «عدالت» به گونه‌اى صحبت مى‌شود كه گويا جهان امروز، سرمايه دارى بى لگام و فجايع آن را نمى‌بينيم! «عدالت» در دنياى امروز يك توهم است، شايد بتوان از يك عدالت نسبى سخن گفت اما از «عدالت» به معناى اسطوره آن سخن گفتن توهم است.

واقعيت را بايد ديد با تمام زشتى‌هايش، دنبال «ناجى» بودن هم از همين نوع نگاه رويايى می‌آيد و بهترين راه براى شانه خالى كردن از زير بار مسئوليت فردى است. مسؤوليت را از شأنه خود برداشته و به شانه ناجى و رهبر، شاه، ولى … گذاشته و زمانى كه كار به شكست انجاميد، آن‌ها را مسئول مى‌دانيم نه يكايك خودمان را!!!

نديدن واقعيت گفت‌وگوهايمان را به ناسزاگويى و اتهامات شخصى مى‌كشاند و درگيرى‌هاى فردى جامعه را به بازتوليد خشونت. واين درد همه گيراست، ازتك تك افراد تا رهبران، سياستمداران، روشنفكران و همه و همه.

همواره توهم (فره ايزدى، سايه خدا، ولى مردم…) ادامه داشته و در اين روايت مردم و جامعه هيچ جايى ندارند، رهبر و ناجى تصميم مى‌گيرد، روشنفكر مردم را فاقد درك و فهم مى‌داند و در برهمان پاشنه فرسوده مىچرخد. رهبر وناجى را مى‌سازيم، ستايشش مي‌كنيم، به دست بوسى‌اش مى‌رويم تا جايى كه ناجى هم از «واقعيت» جدا مى‌شود و ما بار ديگر فريادمان گوش فلك را كر مى‌كند.

جامعه ايران به يك گروه درمانى طولانى مدت نياز دارد تا بتدريج دست از توهم بشوييم و واقعيت‌ها را با تمام زشتى‌هايش ببينيم و به خودباورى برسيم.

تنها نجات دهنده‌ى ما، خودمان هستيم.

فروغ فرخزاد:

ما هر چه را بايد 

از دست داده باشيم. از دست داده‌ايم

ما بى چراغ به راه افتاديم

و ماه، ماه، ماده‌ی مهربان، هميشه در آنجا بود

در خاطرات كودكی يك پشتِ بام كاهگلى 

و بر فراز كشتزارهاى جوانى كه از هجوم ملخ‌ها مى‌ترسيدند

چقدر بايد پرداخت؟ 

* اخبار و گزارش‌های پرژن میرور را در کانال یوتیوب و سایت و صفحات مجازی persianmirror.ca بخوانید.