فریده جلایی‌فر– روانشناس و منتقد اجتماعی

امسال هم مانند سال‌هاى پيش، مقاله، نوشتار و گفتارهاى زيادى در باره انقلاب ٥٧ نوشته و گفته شد. هرسال بنوعى به تعبير و چگونگى انقلاب ٥٧ مى‌پردازيم و هر سال نگاهى نوتر به آن مي‌كنيم . اما آیا تعبير و تفسير آن كفايت مي‌كند؟ و آيا بهتر نيست پس از ٤٥ سال فكرى انديشيده و دست بكار تغيير آن باشيم؟ 

لودويك فوير باخ: فيلسوفان تا كنون به تعبير جهان پرداخته‌اند، حال آن‌كه مساله تغيير آن است.

ما هم بهتر است از فلسفه بافى و تعبير و تفسير دست برداريم و گامى در راه ” تغيير” برداريم.

دوران شاه را بررسى مي‌كنيم. اگر طرفدار آن دوران باشيم نكات مثبت‌اش را مي‌شماريم بدون بيان اشتباهات و اگر مخالف آن دوران باشيم تمام اشتباهات را بيان مي‌كنيم بدون اشاره‌اى به نكات مثبت! همان تفكر خوب و بد (اهورامزدا و اهريمن).

گاه گناه را بر دوش چپ‌ها و گاه بر دوش طرفداران سلطنت و خلاصه هر يك از ما گناه را از دوش خود برداشته بر دوش ديگرى مي‌اندازد! و شهامت گفتن واقعيت را نداريم. در محكوم كردن گروه‌هايى كه قبولشان نداريم تا مرز بى اخلاقى مي‌رويم و هيچ اِبايى از رفتارها و گفتارهاى غير اخلاقى خود نداريم. 

به تاريخ صد ساله اخير ايران نگاه مي‌كنيم و فرياد وامصيبتا يمان بلند مي‌شود كه چرا تمام تلاش‌هايمان براى رسيدن به آزادى و دموكراسى ناكام مانده. هميشه منتظر يك قهرمان بوده و هستيم و بعد از يافتن آن قهرمان با تملق گويى و پنهان كردن واقعيت‌ها، آن قهرمان را به ديكتاتور تبديل كرده‌ايم! 

هرگز نديده‌ايم كه براى مبارزه با ديكتاتورى، بايد ديكتاتور نبود .

در جامعه‌اى كه هر گروه، هر حزب يا هر ايدئولوژى و طرفدارانش، ديگرى را قبول ندارند و همه ديكتاتورهاى كوچكى هستند، هرگز آزادى به دست نمى‌آيد.

٤٥ سال از انقلاب (شكوهمند يا نكبت) مي‌گذرد و هنوز يك اپوزيسيون يك دست و آزاديخواه نداريم! گمان نمي‌كنم كه در تاريخ صد سال اخير ايران هرگز اپوزيسيونى به اين بزرگى وجود داشته و هنوز همچنان بى عمل است!

داستايوفسكى :

سقف آزادى رابطه مستقيم با قامت فكرى مردمان دارد، در جامعه‌اى كه قامت تفكر مردم كوتاه باشد، سقف آزادى هم به همان نسبت كوتاه است.

ما مردمى هيجان زده با آرزوهاى زيبا هستيم، اما در عمل سست گام و ديكتاتور.

براى درك اين كه چه شد كه انقلاب ٥٧ به اينجا رسيد، كافى است نگاهى به اطراف خود بيندازيم. رابطه‌ها را چه فاميلى، چه دوستى، چه كارى و… بررسى كنيم، جواب را خواهيم يافت. تك روى، نداشتن تساهل و بردبارى، قدرت طلبى، مرد سالارى، توهم همه چيز دانى، تفكرات سالخورده و پوسيده، قدرت دريافت را زندانى ايدئولوژى كردن، خود سانسورى از ترس طرد شدن و…

ما هرگز نمى‌خواهيم بفهميم كه خير و منفعت عموم مقدم است بر آرزوهاى شخصى. اگر آرمان‌مان دموكراسى خواهى است بايد به دنبال هم گامى با كسانى باشيم كه روزى از هم جدا بوديم.

اگر عادلانه نگاه كنيم در انقلاب ٥٧ نبايد به دنبال يك يا يك گروه مقصر باشيم. همه مقصريم. از احزاب، از حكومت، از مردمى كه فرياد زدند، از مردمى كه سكوت كردند، همه و همه مقصريم.

دنبال مقصر گشتن مشكل امروز ما را حل نمي‌كند، بايد راه حل پيدا كرد، بايد قدم در راه تغيير برداشت (بحث كردن بر سر كتابى كه هيچكس نخوانده) مشكل گشا نيست.

بايد بدانيم كه معناى آزادى و دموكراسى در دفاع از آزادى ديگران هم هست.

فروغ فرخزاد:

ميان پنجره و ديدن

هميشه فاصله إيست.