يا سكوت يا فرياد

فریده جلایی‌فر– روانشناس و منتقد اجتماعی

پابلو نرودا : «ما ميان سكوت و فرياد بسر مى‌بريم».

اين گفته‌ى پابلو نرودا، شاعر شيليايى در باره‌ى مردم آمريكاى لاتين است، اما در مورد ما ايرانيان هم صادق است.

دراين چند ماه انزواى اجبارى، تظاهرات عليه نژاد پرستى و در هم ريزى اقتصادى، نگاهى به صفحات مجازى و كامنت‌ها، وجوه متفاوتى از ما را به ما نشان مي‌دهد.

گويا همه در حال بازنگرى خود و همه چيز و همه كس هستيم، و در اين ميانه، يا سكوت مى‌كنيم و يا فرياد مى‌زنيم.

اگر با كسى دوستيم، يا احساس دوستى و هم‌فكرى و آشنايى مى‌كنيم، گويا مسئوليتى اجبارى، ما را به لايك زدن مى‌كشاند، و اين اجبار در صفحات مجازى آنان كه تابشان را نداريم، با فريادى گوش‌خراش تاوان خواهى مى‌كند!

صفحات مجازى رنگى تازه به خود گرفته‌اند، اخبار روزمره و هميشگى با صدايى ديگر شنيده مى‌شوند. صداى انسان‌هايى خسته و درمانده.

كامنت‌ها هم رنگ و بوى ديگرى دارند، گويا اين دوران گذار، با فشار بيش از توان ما، خود را به ما تحميل مى‌كند!

ما به شكل فرآورده‌هاى دنياى استبدادى و قبيله‌اى، به حقوق و آزادى فردى و واقعى خود آگاهى نداريم، تا جايى كه تمام مدت به خود سانسورى سرگرميم! و نهايتن يا موافقيم يا مخالف! يا سياهيم يا سفيد! خاكسترى در مرام ما جايى ندارد!

يا سكوت مى‌كنيم يا فرياد مى‌زنيم! و زيست ميان سكوت و فرياد را نمى‌شناسيم!

گويا نياموخته‌ايم كه گفتگو، توان انتقاد كردن و مورد انتقاد قرار گرفتن، از بنيادهاى آغازين دموكراسى است.

سعيدى سيرجانى : «اجداد بزرگوار ما ذاتا “آقا طلب” بوده‌اند و دلداده‌ى اربابى كه از هول و هيبتش، مو بر اندامشان راست گردد.»

راستى چرا سكوت مى‌كنيم؟ شايد از تنها ماندن مى‌ترسيم، شايد از «همرنگ جماعت» نبودن وحشت داريم؟ و زمانى كه فرياد مى‌زنيم، شايد فرياد مى‌زنيم كه نشان دهيم از بافتى ديگريم، شايد سكوت‌هاى خسته از سكوت، به فرياد تبديل مى‌شوند؟ و شايدهاى بسيارى ديگر …

گويا در جهان اسطوره‌اى با تاريخ‌هايى طولانى و دردناك، احترام به تفاوت‌ها را آموزش نمى‌دهند! حتا زيست در يك محيط آزاد هم اين آگاهى را به ما نداده و بودن خود را، به شكل سكوت يا فرياد نشان مى‌دهيم!

گويا هنوز به مرحله‌ى فرديت و استقلال فكرى نرسيده‌ايم!

با واژه‌ها، ادعاى تكثرگرايى را داريم، اما در عمل ازهمان افكار قبيله‌اى تغذيه مى‌شويم!

سكوت و فرياد هر دو نشان از سنت‌هاى استبدادى دارند! حال آنكه گفتگو و انتقاد، آغاز چالش است، وگرنه از كجا بفهميم كه اشتباه مى‌كنيم و برحق نيستيم!

تفاوت‌ها را ديدن، پذيرفتن و گفتگو در باره‌شان، باعث رشد و تكامل مى‌شود و در تفاوت‌هاست كه مى‌آموزيم، رشد مى‌كنيم و به سوى دنيايى بهتر حركت خواهيم كرد.

سكوت و فرياد، هر دو هم سنگ «نبودن» است، و نبودن نوعى ابتذال و بيهودگى است.

ادورنو: «ابتذال همان شر است».