حافظه جمعى

فریده جلایی‌فر- روانشناس و منتقد اجتماعی

 مردمى كه شكست‌ها و زخم‌هاى تاريخى‌شان را تجزيه و تحليل نمى‌كنند داراى “حافظه تاريخى“ نمى‌شوند و هم‌چنان تاريخ‌شان را تكرار و تكرار مى‌كنند. ما هميشه سوگوار شكست‌هايمان بوده‌ايم. موسيقى ما، هنر، ادبيات و همه وهمه چيز يادآور دردها و زخم‌هاى ماست… 

اما چرا ما فاقد ”حافظه تاريخى“ هستيم؟ اين پرسش نياز به بررسى‌هاى روانشناختى و جامعه‌شناسى طولانى مدت دارد.

جمهورى اسلامى از روز اول دست به خشونت زد و جامعه را به “ما” و “ديگرى” تقسيم كرد. چرا فجایع سال هاى ٦٧، ٨٨، ٩٢، ١٤٠١و ١٤٠٣ به حافظه‌ى جمعى ما راه پيدا نكرد؟

آيا ما شيفته‌ى سوگوارى هميشگى هستيم و روان ما نقش قربانى را مى‌ستايد؟ آيا تشييع با ما چنين كرده؟ ما گرفتار گذشته‌اى بررسى نشده‌ايم. گذشته‌هايى كه وارد “حافظه جمعى” ما نشده‌اند و همچنان بر آستان امروزمان مى‌كوبند ولى نشانى بر حافظه جمعى ما نمى‌گذارند. هميشه در درازناى تاريخ بر ديروزمان گريسته‌ايم.

اما فاجعه‌ى دی‌ماه همه چيز را دچار شوك حافظه كرد و براى هميشه در “حافظه تاريخى ” ما خواهد ماند. در اين سوگوارى عظيم بايد گذشته را مرور كرد، نه مرورى از سر رنج بلكه مرورى آموزنده، مرورى كه به انديشيدن ختم شود و براى هميشه درحافظه‌مان بماند. كشتار دى‌ماه بايد فهم تاريخى شود و چرايى‌هايش مورد انديشيدن قرارگيرد تا براى هميشه تكرار نشود. 

بپرسيم چرا چنين شد؟ چرا شكست خورديم؟ آيا قوی‌تر برخواهيم خاست؟ و چرايى‌هايى بى شمار…

به اين فاجعه نبايد عادت كنيم و اين تراژدى را با تمام نيرو به حافظه بسپاريم واز آن بياموزيم. در ٤٧ سال گذشته رفتار اين رژيم هميشه  بيرحمانه بوده است. آيا زمانى را به خاطر داريم كه اين حكومت غير از اين عمل كرده باشد؟ از همان روزهاى نخست “ما” و “ديگرى” پر رنگ‌تر و پر رنگ‌تر شد.

اما به سبب فقدان “حافظه جمعى” گاه بخشى از جامعه خود را “ما” پنداشتند و اشتباه تكرار و تكرار شد و سوگوارى، به روش سوگوارى كه رژيم تبليغ مى‌كرد، مانع از ورود فاجعه به “حافظه تاريخى” ما شد. دى‌ماه بر سوگ عزيزانشان رقصيدند و گيسو پريشان كردند و “بدن‌ها” گوى سبقت را از “زبان” ربودند و اين چنين “ما”ى خو را ساختند. “ما”يى قوى، محكم و استوار و رقص و پيچشى توانمندتر از زبان.

اين “ما”ى ساخته شده از سوگ در ژرفناى “حافظه جمعى” ما ايرانيان حك خواهد شد و هرگز فراموش نخواهيم كرد.

تاريخ ايران و ايرانى از ١٨ و ١٩ دى ماه ١٤٠٤ تاريخ ديگرى خواهد بود.

بنا بر اسطوره‌هاى كردها : رقصيدن  بر مزار، اعلام انكار فراموشى است.

“بنوازيد سبزترين نغمه آزادى را “

                                                     هادى الفتى

* اخبار و گزارش‌های پرژن میرور را در کانال یوتیوب و سایت و صفحات مجازی persianmirror.ca بخوانید.