تئاتر کودک ابزاری موثر برای آموزش زبان و فرهنگ پارسی

مازیار شیبانی‌فر

نمایش مبتنی بر قصه و گفت‌وگو(دیالوگ) است. بنابراین استفاده از زبان در نمایش اهمیت ویژه‌ای دارد. جذابیت قصه و تاکید بر استفاده از زبان شرایطی را به وجود می‌آورد که کودکان و نوجوانان در آموزش زبان پیشرفت زیادی داشته باشند. به‌ویژه که نمایش می‌تواند فرهنگ را نیز به اهالی زبان انتقال دهد.

به همین دلیل صاحب‌نظران معتقدند نمایش کودکان و نوجوانان شیوه‌ای مناسب و موثر در زمینه آموزش زبان و انتقال فرهنگ یک جامعه محسوب می‌شود. در کانادا که بسیاری از خانواده‌ها علاقه دارند فرزند یا فرزندان‌شان زبان و فرهنگ پارسی را بیاموزند، تولید و اجرای نمایش برای کودکان و نوجوانان، به صورت بسیار محدود یا گسترده، می‌تواند راهی مناسب برای آموزش زبان باشد.

دیویی چمبرز نیز در كتاب «قصه‌گویی و نمایش خلاق» بر تاثیر تئاتر كودك و نوجوان بر ایجاد و تقویت مهارت‌هایی چون تحلیل ادبی، گوش كردن، زبان محاوره، اندیشیدن خلاق، برنامه‌ریزی و ارزیابی موثر در كودكان تاكید كرده است.

نمایش نوعی بازی محسوب می‌شود و بازی یکی از مهم‌ترین و موثرترین شیوه‌ها‌ برای هر نوع آموزشی است. در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته از نمایش و بازی کردن برای آموزش بسیاری از درس‌ها به دانش‌آموزان استفاده می‌شود. فردريك فروبل مربی و اندیشمند تعلیم و تربیت آلمانی و موسس اولین کودکستان عقیده دارد کودکان بیش از هر چیز دیگر از بازی‌های خود مطلب می‌آموزند.

در حال حاضر، در نظام آموزشی بسیاری از کشورهای جهان از نمایش برای تسلط کودکان و نوجوانان به آموزش‌های شفاهی یا از هنرهای تجسمی‌ و موسیقی برای ارائه آموزش‌های کتبی به صورت گسترده استفاده می‌شود. نمایش نه تنها در زمینه ماندگار شدن مطالب در ذهن کودکان و نوجوانان بسیار موثر است، بلکه به گسترش تخیل و خلاقیت کودکان نیز کمک قابل‌توجهی می‌کند.

ژان پياژه روانشناس معاصر کودک معتقد است که امر یادگیری، فعالیتی خودجوش است و کودک با لمس‌کردن اشیای اطراف خود به شناخت ماندگاری از محیط اطرافش دست می‌یابد. از سوی دیگر، این روانشناس صاحب‌نظر تاکید دارد که یادگیری کودک در فضایی شوق‌انگیز و شاد به یادگیری وی کمک می‌کند. به همین خاطر است که در نمایش‌های کودکان و نوجوانان بر وجه شاد و پرتحرک بودن تاکید می‌شود.

تعریف نمایش کودک و نوجوان

تئاتر کودکان و نوجوانان تئاتری است که مسایل و موضوع‌های مختلف مربوط به این گروه سنی را بیان کند. به همین خاطر، نمایش کودک و نوجوان با نمایش بزرگسالان بسیار متفاوت است. نکته اصلی و اساسی در این گونه نمایشی، جذب مخاطب در تمامی ‌لحظه‌های نمایش و ارائه آموزش به گونه‌ای غیرمستقیم اما موثر است.

نمایش خلاق

نمایش از گونه‌های بسیار مختلف و متفاوتی برخوردار است. نمایش خلاق به گونه‌ای از نمایش گفته می‌شود که اساس آن درگیرکردن مستقیم و در لحظه مخاطب کودک و نوجوان با نمایش و نمایشگران است. به شکلی  که مخاطبان وارد نمایش شوند و درباره بخش‌های مختلف آن اظهار نظر مستقیم کنند و حتی بر روند قصه‌گویی تاثیر بگذارند و نحوه شکل‌گیری آن را تعیین کنند.

دیویی چمبرز در کتاب قصه‌گویی و نمایش خلاق در این باره می‌نویسد: نمایش خلاق شکلی از وانمود(بازی) کردن است. یک تجربه سازمان یافته ‌است که با دقت طراحی می‌شود و به اجرا در می‌آید. کودکان به‌وسیله نمایش خلاق، صحنه، رویداد، مشکل یا واقعه برخاسته از داستان را با هدایت آموزگار، خلق یا بازآفرینی می‌کنند و این اتفاقات در حضور کودکان مورد بحث قرار می‌گیرد.

تاثیرهای آموزشی تئاتر کودک

اجرای نمایش به عنوان شیوه‌ای آموزشی و خلاق به کودک توانایی‌های مختلفی می‌دهد از جمله:

–      به دست آوردن قدرت فهم و تحلیل ادبی

–      افزایش مهارت‌های شنیداری

–      افزایش مهارت در به‌کارگیری زبان محاوره‌ای

–      گرایش به اندیشیدن خلاق

–      به دست آوردن مهارت برنامه‌ریزی

–      ایجاد مهارت ارزیابی موثر و در لحظه

مارک تواین نویسنده توانا و صاحب‌نام آمریکایی از دیگر صاحب‌نظرانی است که باور دارد نمایش کودک و نوجوان می‌تواند تاثیر قابل‌توجهی بر رشد فکری و زبانی کودکان و نوجوانان داشته باشد تا جایی که از این گونه نمایشی با عنوان نبوغ بشری یاد می‌کند و آن را یکی از پایه‌های موثر آموزش خلاق می‌داند.

با توجه به این مطالب می‌توان نتیجه گرفت موسسه‌های ایرانی که در کانادا به کودکان و نوجوانان زبان فارسی را آموزش می‌دهند اگر آن را از شکل کلاسیک خارج کنند و به سمت بهره‌گیری از نمایش هدایت کنند، شرایط برقراری ارتباط موثرتر کودکان و نوجوانان با زبان و فرهنگ پارسی بیش از پیش فراهم می‌شود.