فریده جلایی‌فر– روانشناس و منتقد اجتماعی

هر سال با رسيدن روز یادبود ( Rememberance Day)، اين پرسش براى من مجددا زنده مى‌شود : داشتن حافظه ى تاريخى نشان از چه دارد؟ 

در كشورهاى داراى دمو كراسى، وقايع و رويدادهاى تاريخى، چه خوب و چه بد، مرتب يادآورى مى شوند. يادآورى وقايع تاريخى به معناى تكرار نكردن تجارب بد و گراميداشت تجارب نيك است، به اين معنا كه مردم همواره در حال آموختن هستند و در اين يادآورى همه از همه‌ى طبقات شركت دارند.

اما در ميهن ما، تعمدى است در پس زدنِ خاطرات و بدست فراموشى سپردن تجارب گذشته !!!

هر حكومت و گروهى كه بر سر كار مى‌آيد، هر آنچه از حكومت قبلى نشان دارد را، نابود مي‌كند. اسامى خيابان‌ها، اماكن عمومى(مدرسه، دانشگاه، بيمارستان، و…) را تغيير مي‌دهد، تا براى نسل آينده چيزى نماند كه مرور كند، مقايسه كند و خلاصه داورى كند !!!

مردمى كه حافظه‌ى تاريخى ندارند، بطور مداوم، اشتباهات‌شان را تكرار مى‌كنند و گامى به جلو بر نمى‌دارند!!!

پس از انقلاب ٥٧، همه چيز را تغيير دادند تا نشانى از گذشته باقى نماند!!! و شگفت انگيز است كه حكومت جديد از افغانستان و فرانسه و…. نيامد، بلكه مردمى، از قشرى ديگر از مردم ايران، بر سر كار آمده‌اند !!!

تمامى حكومت‌هاى ديكتاتور و در عين حال نا مردمى، تلاش مى‌كنند تا آنجا كه در توان دارند حافظه‌ى تاريخى مردم را متلاشى كنند تا يادى از گذشته نماند، وما مردم «ميهن پرست» از همان ابتداى كار هيچ اعتراضى نكرده و نا آگاهانه، تغيير نام‌ها را پذيرفتيم !!!

نداشتن حافظه ى تاريخى از خود بيگانگى مى‌آورد و از خود بيگانگى مانع از انتقاد و درك هويت فردى مى‌شود!!!

فراموشى، فرار از چالش براى بهتر شدن است. به بيانى ديگر با از دست دادن حافظه‌ى تاريخى ،آرام آرام مسخ شده و «هرآنچه پيش آيد» را بدون هيچ پرسش و اعتراضى، مى‌پذيريم!!!

ما نياموخته‌ايم كه براى توجيه خود، نمى‌توانيم براى هميشه، تمام گناهان را بر گردن ديگران‌ بيندازيم و به حس مسئوليت خود اجازه مرخصى دهيم!!!

لباسى تازه برتن مى‌كنيم، از خيابانى با نام جديد عبور مى‌كنيم و هويتى جديد را پذيرا مى‌شويم و بتدريج در چاله‌اى متعفن به نام «چاره اى نيست» به زندگى ادامه مى‌دهيم.  

تصوف و عرفان را گردنبدى برگردن و«چه مى‌شود كرد» را، زنجيرى بر پا، به روزمرّه‌گى تن مى‌دهيم، و مهم‌تر اين كه سود فردى خود را ملاك تمام داوری‌هاي‌مان قرارمى‌دهيم.

اگر در حكومت جديد، موقعيت بهترى داشته باشيم، با تمام نيرو از هر چه هست دفاع مى‌كنيم و ديگران را به دست فراموشى مى‌سپاريم و اگر ساز و كار جديد، ما را سياه بخت كرده باشد، با تمام توان‌مان حمله كرده و باز هم ديگران را فراموش مى‌كنيم.

و اين چنين است كه دمو كراسى براى «من» و تنها براى «من» مفهوم دارد، و چون اكثريت در اين طيف قرار مى‌گيريم، روز گارمان چنين است!!!